Każdy z nas słyszał o testamencie. Testament to dokument który jest wyrazem ostatniej woli spadkodawcy. Jeżeli takowego dokumentu nie sporządził spadkodawca to kolejność spadkobierców określa ustawa. Jest to dziedziczenie ustawowe. Gdy powołanie do spadku nie wynika z testamentu, wskazanie spadkobiercy następuje według przepisów kodeksu cywilnego.
Jego zasady obowiązują także w sytuacji, gdy co prawda sporządzono testament, ale wskazany w nim spadkobierca:
- zmarł przed spadkodawcą, czyli testator przeżył swego spadkobiercę
- nie chciał, choć mógł, być spadkobiercą (odrzucił spadek), a w żadnym ze wskazanych przypadków testament nie zawierał rozrządzenia na taką ewentualność (na przykład podstawienia), uznany został przez sąd za niegodnego dziedziczenia, gdyż dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy, albo podstępem lub groźbą wpłynął na spadkodawcę w sprawie sporządzenia testamentu, względnie umyślnie ukrył, zniszczył, podrobił lub skorzystał z podrobionego testamentu
Notarialne poświadczenie dziedziczenia
Obecnie w polskim systemie prawnym funkcjonuje rozwiązanie alternatywne – notarialne poświadczenie dziedziczenia. Pozwala ono skrócić cały proces do kilku dni, przy czym sama wizyta w kancelarii zajmuje około godziny. Nie bez znaczenia jest także większy komfort: spadkobiercy nie przychodzą na wezwanie sądu, ale umawiają się z notariuszem na spotkanie w dogodnym terminie. Przy okazji otrzymają także wskazówki, jakie dokumenty muszą zgromadzić. Wszystkie osoby, które są brane pod uwagę jako spadkobiercy (ustawowi lub testamentowi), spotykają się jednocześnie w kancelarii. Sporządzany jest protokół dziedziczenia, zawierający wymagane prawem zgodne oświadczenia tych osób. Za składanie fałszywych oświadczeń grozi odpowiedzialność karna. Jeżeli jest testament, zostaje on otwarty i ogłoszony. Spadkobiercy składają także oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku – o ile są one wymagane.
Jakie osoby mogą otrzymać spadek według ustawy?
Dziedziczenie ustawowe dzieci i małżonka – w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci zmarłego i małżonek zmarłego (art. 931 Kodeksu cywilnego).
Stosuje się tu następujące zasady:
- dzieci i małżonek spadkodawcy dziedziczą w równych częściach
- część przypadająca małżonkowi spadkodawcy nie może być mniejsza niż ¼ spadku
- jeśli któreś dziecko spadkodawcy zmarło wcześniej (przed śmiercią spadkodawcy), to udział w spadku, który by takiemu dziecku przypadł, przechodzi na potomków tego dziecka; zatem wnuki spadkodawcy “podzielą się” częścią po swoim rodzicu
Dziedziczenie ustawowe przez małżonka i rodziców – jeśli spadkodawca pozostawił małżonka, ale nie miał potomków to małżonek nie dostaje w takie sytuacji automatycznie całego spadku. Spadkobiercami będą bowiem również inni członkowie rodziny – rodzice spadkodawcy, a gdy rodzice nie żyją – rodzeństwo spadkodawcy i potomkowie rodzeństwa.Zasady dziedziczenia, gdy zmarły nie miał potomków, ale pozostawił rodziców, są następujące. Jeśli nie ma potomków spadkodawcy, to spadkobiercami są:
- małżonek spadkodawcy – ½ spadku
- rodzice spadkodawcy – każde z nich po ¼ spadku